Vissen: de onmisbare schakel tussen bodemleven en vogels

“Vissen zijn de schakel tussen bodemleven en vogels: ze eten en worden gegeten. En ze zorgen voor grote variatie in de biodiversiteit. Vissen vormen een hele brede groep binnen het voedselweb: ze komen voor in alle lagen van de zee, van de bodem tot de oppervlakte en ze variëren van héél klein tot héél groot. Van mini planktoneters tot reuzenhaaien, het zijn allemaal vissen. Samen met bodemleven en vogels vormen ze een nauw verweven en dynamisch ecosysteem.”

“We onderscheiden vissen in verschillende categorieën, van bodem tot oppervlakte, van trekvissen tot haaien en roggen. In het programma focussen we ons specifiek op pelagische vissen, de soorten die in de bovenste laag van de zee leven, zoals haring, ansjovis, zandspiering en sprot. Dit zijn namelijk echte sleutelsoorten binnen het Noordzee ecosysteem: in het voedselweb vormen zij de verbinding tussen plankton en grotere vissen, zeevogels en zeezoogdieren. Zonder deze tussenlaag stort een groot deel van het systeem in.”

“De Noordzee is gigantisch groot. Het is een supergevarieerd en prachtig mysterieus natuurgebied. Sommige vissoorten zwemmen alleen rond in de bovenste laag van de zee, anderen alleen in de onderste. Sommige vissen wisselen de zee af met rivieren. De levenscyclus van Noordzeevissen verschilt ook enorm: sommige soorten blijven relatief op één plek, terwijl andere grote afstanden afleggen tussen paaigebieden, kraamkamers en leefgebieden. Een goed voorbeeld is de spiny dogfish of doornhaai, die voorkomt in de hele Noordzee en ook regelmatig wordt waargenomen in Nederlandse wateren. Deze haai legt elk seizoen grote afstanden af op zoek naar voedsel en geschikte leefgebieden, tot duizenden kilometers. Doornhaaien groeien langzaam, worden pas na tien tot vijftien jaar volwassen en krijgen relatief weinig jongen. Daardoor herstellen hun populaties maar langzaam wanneer ze achteruitgaan. Of neem de Europese paling, die heeft een van de meest bijzondere levenscycli ter wereld. Palingen worden geboren in de Sargassozee, in de Atlantische Oceaan, verplaatsen zich vervolgens als piepkleine diertjes duizenden kilometers naar de Nederlandse rivieren, sloten en kustwateren waar ze opgroeien om daarna weer duizenden kilometers terug naar de oceaan te zwemmen om zich voort te planten. Hierdoor zijn ze niet alleen afhankelijk van gezonde zeeën maar ook van goed verbonden riviersystemen.”

“Onze aanpak is om per categorie vissen goed in kaart te brengen wat hun belangrijkste leefomgevingen zijn. Daarbij kijken we specifiek naar de plekken waar ze paaien, larven of eitjes afzetten en van kleins af aan opgroeien. De impact van de mens op vispopulaties is het grootste als ze in deze kwetsbare beginfase zitten. Als we  juist dan versterkingsmaatregelen nemen, kunnen meer kleine vissen groot worden. Deze omgevingen gaan we vervolgens met gerichte maatregelen versterken, bijvoorbeeld door schuilplekken of voedselaanbod toe te voegen door kelp of zeegras te laten groeien. Als we deze sleutelgebieden weer optimaal voor ze maken, worden meer kleine vissen groter en stijgen de aantallen weer. Dan is er ook weer meer voedsel voor de roofsoorten onder de vissen en voor zeevogels en zeezoogdieren. Daarnaast herstellen we riffen, die voor veel soorten een ecologische basis in het Noordzee-ecosysteem vormen, vergelijkbaar met bossen op land. Ze bieden structuur, schuilplekken en voedsel voor heel veel vissoorten.”

“Minimale verstoring door de mens op de plekken waar we pilots doen. En tijd en ruimte om de vispopulaties weer aan te laten sterken. Het is in dit proces een voordeel dat we binnen Natuurversterking Noordzee als beleidsmedewerkers, wetenschappers en de offshore sector bij elkaar zitten zodat we snel kunnen schakelen.”

“Heel veel gigantische, drijvende vlotten op de Noordzee introduceren met broedplekken voor vogels en hangende structuren met oesters, kelp en mosselen eraan. Ik denk dat dit de vispopulaties en daarmee de hele biodiversiteit een gigantische boost zou geven.”