Zonder vogels geen gezonde Noordzee – waarom herstel van zeevogels zo belangrijk is

De Noordzeenatuur staat onder druk. Om een veerkrachtige en gezonde Noordzee terug te krijgen waar ruimte is voor duurzaam gebruik, willen we de biodiversiteit herstellen. Natuurversterking Noordzee doet dat door vogels, vissen en bodemleven te versterken. Dat zijn best brede categorieën, dus om welke diersoorten gaat het? Waarom kiest Natuurversterking Noordzee voor deze soorten en hoe versterk je ze in de praktijk? In deze serie vertellen experts hoe en waarom. Deze keer Lotte Braat, trekker van de verschillende vogelprojecten.

“Vogels spelen een sleutelrol in het gezond houden van de Noordzeenatuur. Ze verplaatsen zich tussen zee en land en brengen via hun uitwerpselen voedingsstoffen van de ene naar de andere plek. Omdat ze leven van vis, dragen ze bij aan het in standhouden van gezonde vispopulaties. Binnen het ecosysteem zijn vogels roofdieren. Ze eten voornamelijk prooivis als haring, sprot en zandspiering. Deze vissen zijn op hun beurt een cruciale schakel in het voedselweb tussen plankton en dieren die vissen eten. Als er iets verandert in de plankton- en vispopulaties, bijvoorbeeld onder druk van visserij of klimaatverandering, zie je dat terug in gezondheid en gedrag van zeevogels. Mariene biologen gebruiken zeevogels daarom als thermometer voor de gezondheid van het hele ecosysteem.”

“Op de 24 soorten waarvoor binnen het Noordzeeakkoord soortenbeschermingsplannen worden ontwikkeld. Deze vogelsoorten worden beschermd omdat ze hard achteruitgaan, last hebben van de windparken op zee en/of een belangrijke rol spelen in het Noordzee-ecosysteem. De alk is zo’n vogel. Het is een duikende jager die op zee leeft en sterk afhankelijk is van prooivis. Alken zijn heel gevoelig voor verstoringen in hun omgeving en voedsel, bijvoorbeeld door de komst van windparken in hun leefgebied. Omdat het een langlevende soort is waarvan het vrouwtje slechts één keer per jaar een of twee eieren legt, hebben kleine veranderingen in broedsucces grote effecten op het voortbestaan van hun soort. Ook de zilvermeeuw heeft het moeilijk. Hoewel het een opportunistische vogel is die van alles eet, staat de soort onder druk. Meeuwen hebben minder vis om te eten en minder plekken aan de kust om veilig te broeden.”

“Dat zijn er genoeg. De beschikbaarheid van voedsel speelt een grote rol: de visserij concurreert met vogels om prooivis. Recreatie van mensen aan de kust verstoort broedplekken, vossen en ratten eten eieren in nesten op. In zee drijft plastic, waar vogels in verstrikt kunnen raken. Klimaatverandering zorgt voor andere migratiepatronen en gedrag. Offshore windparken kunnen leiden tot botsingen en verstoring, maar ook tot verlies van geschikt leefgebied omdat vogels windparken vermijden. De vogelgriep maakt ook slachtoffers onder wilde vogels. Uit studies en monitoringprogramma’s zien we dat voor een groot aantal zeevogelsoorten de trend negatief is: er zijn er steeds minder van. Door alle bedreigingen leven vogels minder lang en zijn er minder goede broedplekken. Voor veel soorten zijn de huidige populaties te klein om op lange termijn stabiel te blijven.”

“In Zeeland en het zuidelijke deel van Zuid-Holland zijn we in januari samen met onder andere de Vogelbescherming Nederland een project gestart voor de versterking van de lokale populaties van de zilvermeeuw en de kleine mantelmeeuw. Dat doen we met heel veel verschillende maatregelen, van het neerzetten van hekken om de broedkolonies aan de kust te beschermen, tot het plaatsen van ongeveer 200 kunstmatige nesten op platte daken in de haven van Rotterdam en Antwerpen. Deze nesthubs bieden ouderparen broedplekken en geven de kuikens schaduw. Bij succes willen we deze maatregelen ook voor de Noord-Hollandse Noordzeekust en het Waddengebied inzetten. Daarnaast doen we nu een desk studie naar de manieren waarop we zeven vogelsoorten die hier voorkomen en die buiten Nederland broeden, kunnen versterken. Zodat we niet opnieuw het wiel uitvinden maar aansluiten bij werkende initiatieven.”

“Dat is een lastige vraag want met één maatregel ben je er niet voor de vogels. Ik zou inzetten op een systeemingreep. Omdat zeevogels in hun verschillende levensfases rondtrekken over de hele Noordzee moet je overal hun voedsel, veiligheid en broedsucces verbeteren. Stel dat je een grootschalig broedeiland voor de jan-van-gent aanlegt op de kliffen in Schotland en zorgt dat er veel voedsel aanwezig is. Een plek waar de kuikens niet gestoord worden en waar de natuur zijn gang kan gaan. Dan heb je het voor de jonge vogels geregeld maar daarmee ben je er nog niet. Een volwassen jan-van-gent vliegt tientallen kilometers ver op zoek naar eten. Wanneer hun foerageergebied op zee leeg is, verhongert de jan-van-gent alsnog. Conclusie: als je vogels wil versterken, moet je het hele ecosysteem van de Noordzee beter maken.”