Ecosysteemanalyse als wetenschappelijke basis voor onze projecten

Riffen, plankton, zeewier, inktvisachtigen, bodemdieren, vissen, zeevogels en zeezoogdieren. Samen vormen deze soortgroepen het ecosysteem van de Noordzee. In de 200 pagina’s tellende ecosysteemanalyse hebben we al deze onderdelen systematisch in kaart gebracht. Per onderdeel is er ook een uitgebreid overzicht van kansrijke herstelmaatregelen. De studie is de wetenschappelijke basis voor de inhoudelijke keuzes die Natuurversterking Noordzee maakt. Onderzoeker en projectleider Josien Steenbergen vertelt.

De Noordzee is een van de drukste zeeën ter wereld. Door intensief gebruik hebben de soorten die er leven het steeds moeilijker. Ten opzichte van 200 jaar geleden is de biodiversiteit hard achteruit gegaan. Natuurversterking Noordzee staat de komende jaren aan de lat om met actief natuurherstel de ecologie in de Noordzee te verbeteren. Onderzoeker Josien is blij dat het rapport er nu ligt. “Natuurherstel op zee is nog geen uitgekristalliseerde wetenschap: we leren door te doen. De studie is een waardevol overzicht van bestaande wetenschappelijke kennis en daarmee een stevig fundament onder Natuurversterking Noordzee. Alle strategieën en projecten uit het programma worden eraan getoetst.”

Samen met vijftien andere wetenschappers van Wageningen Marine Research (WMR) en Deltares bracht Josien de afgelopen maanden het ecosysteem van de Noordzee in kaart. WMR en Deltares zijn de onafhankelijke wetenschappelijke adviseurs van Natuurversterking Noordzee en zorgen voor de wetenschappelijke onderbouwing van het programma. De ecosysteemanalyse bestaat uit twee delen: een catalogus van de huidige ecosysteemsoorten en een overzicht van gerichte herstelmogelijkheden per soortgroep.

Het hoog-over doel van Natuurversterking Noordzee is ‘bending the curve’; ervoor zorgen dat de neerwaartse trend van biodiversiteitsverlies weer wordt omgebogen in ons grootste natuurgebied. “Natuurversterking Noordzee werkt aanvullend op bestaand beleid aan actief natuurherstel”, zegt Josien. “Niet alleen het ecosysteem beschermen maar het een zetje in de rug geven. De kracht van het programma is dat overheid, natuurorganisaties, wetenschap en industrie samenwerken. Om de Noordzeenatuur te versterken, hebben we al deze partijen nodig.”

Binnen het ecosysteem van de Noordzee onderscheiden Josien en haar mede-auteurs acht onderdelen. “Gerangschikt van klein naar groot in de voedselketen zijn dat plankton, zeewier, inktvisachtigen, bodemdieren, vissen, zeevogels en zeezoogdieren. Ook hebben we een apart hoofdstuk gemaakt over habitatten, de natuurlijke leefomgeving van de soorten.” Voor elk onderdeel van het ecosysteem wijzen de onderzoekers de soorten aan die kwetsbaar zijn en de soorten die een sleutelrol binnen het systeem vervullen. “Van hen analyseren we de huidige status, voor zover bekend, en het huidig beleid op bescherming en herstel van de soort. Dat beleid vind je in richtlijnen vanuit OSPAR, Natura 2000, de Marine Strategy Framework Directive (MSFD) en de Natuurherstelwet.”

Nadat ze alle soorten in de Noordzee gecatalogiseerd hebben in het rapport, duiken de onderzoekers in de kansen voor actief natuurherstel. Voor elk onderdeel van het ecosysteem adviseren ze over herstelmaatregelen op maat. Josien en het team ontwikkelden een schaal, the Restoration Readiness Levels, op basis waarvan ze per herstelmaatregel kunnen toetsen hoeveel wetenschappelijke kennis over de maatregel bestaat en hoeveel ervaring ermee is opgedaan.

De analyse laat zien dat er voor drie onderdelen van het ecosysteem concrete mogelijkheden zijn voor natuurherstel in de Noordzee, terwijl dit voor andere onderdelen nog beperkt of niet zinvol is. “We zagen al snel dat we moeten inzetten op herstel van zeevogels, vissen en natuurlijke riffen. Deze drie componenten kun je niet los van elkaar zien, ze zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Vissen eten bodemdieren, vogels eten vissen en gezonde riffen zijn de basis voor alle soorten. De één verbeteren helpt ook de andere. Investeren in riffen als kraamkamers van nieuwe natuur en hotspots van biodiversiteit, heeft voordelen voor het hele ecosysteem.”

Met de uitgebreide ecosysteemanalyse heeft Natuurversterking Noordzee een wetenschappelijke basis voor de selectie van projecten, zegt Josien. “De focus ligt op het herstellen van de drie meest kansrijke onderdelen van het ecosysteem van de Noordzee: vogels, vissen en natuurlijke riffen. Voor deze onderdelen werken we strategieën uit en starten we gerichte projecten voor actief natuurherstel.”

Uit de analyse blijkt ook dat er voor zeezoogdieren minder mogelijkheden zijn voor directe natuurversterking. Hoewel soorten als bruinvissen en zeehonden vaak meer tot de verbeelding spreken dan bijvoorbeeld platte oesters of paardenmosselen, zijn ze lastiger gericht te herstellen. Josien: “Zeezoogdieren zoals bruinvissen komen veel voor in het Nederlandse deel van de Noordzee, maar zijn niet gebonden aan een specifiek type habitat dat we lokaal kunnen verbeteren. Daardoor is het moeilijker om met gerichte maatregelen direct effect te hebben. Natuurversterking kan indirect wel bijdragen aan het versterken van de soort, bijvoorbeeld door vispopulaties te herstellen die als voedsel dienen voor de bruinvis.”

Meer weten? Lees het volledige rapport.